ශ්රී ලංකාවේ අධිකරණ පද්ධතිය
ශ්රී ලංකාවේ පුරවැසියන් ලෙස නීතියේ සහ යුක්තියේ පිහිට පැතීමේදී අපට මුලින්ම සිහියට නැගෙන්නේ "උසාවිය" යන පොදු වදනයි. එහෙත්, අපගේ අධිකරණ පද්ධතිය යනු තනි ආයතනයක් නොව, එකිනෙකට වෙනස් වූත්, නිශ්චිත වූත් බලතල සහ වගකීම් සහිතව, විධිමත් ධුරාවලියකට අනුව සකස් වූ සංකීර්ණ ආයතන ජාලයකි. සෑම නීතිමය ගැටලුවකටම අදාළ වන්නේ එකම අධිකරණය නොවේ. රටක ප්රජාතන්ත්රවාදය සහ නීතියේ ආධිපත්යය තහවුරු කිරීමේදී පදනම සපයන මෙම යුක්තියේ ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පය සහ එහි එක් එක් අංගයේ කාර්යභාරය පිළිබඳව පැහැදිලි අවබෝධයක් තිබීම, බුද්ධිමත් පුරවැසියෙකු ලෙස ඔබට මහත් ශක්තියකි.
ශ්රේෂ්ඨාධිකරණය - ශ්රී ලංකාවේ ඉහළම අධිකරණය.
ශ්රී ලංකා ප්රජාතාන්ත්රික සමාජවාදී ජනරජයේ උත්තරීතරම සහ අවසානාත්මක අධිකරණය වන්නේ ශ්රේෂ්ඨාධිකරණයයි. එහි තීරණයක්, නීතියේ අවසන් වචනය ලෙස සලකනු ලබයි. මෙම උත්තරීතර අධිකරණය අගවිනිසුරුවරයා සහ තවත් විනිසුරුවරුන් හය දෙනෙකුට නොඅඩු සහ දස දෙනෙකුට නොවැඩි සංඛ්යාවකින් සමන්විත වේ.
ශ්රේෂ්ඨාධිකරණයේ බලතල 👇
1️⃣ අවසානාත්මක අභියාචනා අධිකරණ බලය
අභියාචනාධිකරණයෙන් සහ වෙනත් මුල් අවස්ථා අධිකරණවලින් එන සිවිල් සහ අපරාධ නඩු සම්බන්ධයෙන් වන අභියාචනා විභාග කිරීමේ අවසන් සහ තීරණාත්මක බලය හිමි වේ.
2️⃣ ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථා අධිකරණ බලය
රටේ උත්තරීතර නීතිය වන ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාව අර්ථ නිරූපණය කිරීමේ අනන්ය බලය හිමි වන අතර, පාර්ලිමේන්තුවට ඉදිරිපත් කරන පනත් කෙටුම්පත් ව්යවස්ථාවට අනුකූලදැයි විමසීමේ බලය දරයි.
3️⃣ මූලික අයිතිවාසිකම් ආරක්ෂා කිරීම
ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාවෙන් ඔබට සහතික කර ඇති සිතීමේ, භාෂණයේ, වධහිංසාවෙන් මිදීමේ වැනි මූලික අයිතිවාසිකම් උල්ලංඝනය වීම් සම්බන්ධයෙන් වන නඩු විභාග කිරීමේ පූර්ණ සහ මුල් අවස්ථා බලය හිමි වේ.
4️⃣ උපදේශනාත්මක අධිකරණ බලය
ජනාධිපතිවරයා විසින් යොමු කරනු ලබන නීතිමය කරුණු සම්බන්ධයෙන් උපදෙස් දීමේ බලය.
5️⃣ මැතිවරණ පෙත්සම්
ජනාධිපතිවරණය සහ ජනමත විචාරණ සම්බන්ධ ඡන්ද පෙත්සම් විභාග කිරීමේ බලය දරයි.
6️⃣ පාර්ලිමේන්තු වරප්රසාද
පාර්ලිමේන්තුවේ වරප්රසාද කඩ කිරීම සම්බන්ධ නඩු විභාග කිරීමේ බලය.
7️⃣ නීතිඥ වෘත්තිය සම්බන්ධ බලය
නීතිඥවරුන් බඳවා ගැනීම, වෘත්තියෙන් අත්හිටුවීම සහ පහ කිරීම සම්බන්ධ බලතල ක්රියාත්මක කරයි.
අභියාචනාධිකරණය - තීන්දු නැවත විමසන අධිකාරිය
ශ්රේෂ්ඨාධිකරණයට පසුව දෙවනුවට ඇති ඉහළම අධිකරණය මෙය වන අතර, එහි සභාපතිවරයෙකු සහ විනිසුරුවරුන් හය දෙනෙකුට නොඅඩු සහ එකොළොස් දෙනෙකුට නොවැඩි සංඛ්යාවකින් සමන්විත වේ.
අභියාචනාධිකරණයේ බලතල 👇
1️⃣ අභියාචනා අධිකරණ බලය
මහාධිකරණය, දිසා අධිකරණය ඇතුළු මුල් අවස්ථා අධිකරණ සහ අනෙකුත් විනිශ්චය ආයතන වලින් එන අභියාචනා විභාග කිරීම.
2️⃣ ප්රතිශෝධන අධිකරණ බලය
පහළ අධිකරණවල තීන්දු වලදී සිදුවී ඇති නීතිමය හෝ සිද්ධිමය වැරදි නිවැරදි කිරීම සඳහා නඩු වාර්තා ගෙන්වා පරීක්ෂා කිරීමේ බලය.
3️⃣ රිට් ආඥා නිකුත් කිරීම
රාජ්ය ආයතන හෝ නිලධාරීන්ගේ නීති විරෝධී ක්රියා හෝ අක්රියතාවයන්ට එරෙහිව සර්ටියෝරාරි, මැන්ඩාමුස්, ප්රොහිබිෂන්, ක්වෝ වොරන්ටෝ වැනි විශේෂ නියෝග නිකුත් කිරීමේ බලය.
4️⃣ මුල් අවස්ථා අධිකරණ විමර්ශනය කිරීමේ බලය
මුල් අවස්ථා අධිකරණයන්හි වැඩකටයුතු විමර්ශනය කිරීමේ බලය සහ ඒ සඳහා නඩු වාර්තා ගෙන්වා සෝදිසි කිරීමේ හැකියාව පවතී.
5️⃣ අධිකරණයට අපහාස කිරීම
අධිකරණයට අපහාස කිරීම සම්බන්ධයෙන් දඬුවම් නියම කිරීමේ බලය.
මහාධිකරණය - අපරාධ සහ වාණිජ යුක්තියේ කේන්ද්රස්ථානය
මහාධිකරණය යනු විවිධ කාර්යභාරයන් ඉටු කරන, පළාත් මට්ටමින් පිහිටුවා ඇති අධිකරණයකි. එහි ක්රියාකාරීත්වය පැහැදිලිව වටහා ගැනීම සඳහා ප්රධාන අංශ වෙන් වෙන්ව හඳුනා ගැනීම වැදගත් වේ.
1️⃣ පළාත්බද මහාධිකරණය (මුල් අවස්ථා අපරාධ අධිකරණ බලය)
නීතිපතිවරයා විසින් අධිචෝදනා ඉදිරිපත් කරනු ලබන බරපතළ අපරාධ (මිනීමැරුම්, ස්ත්රී දූෂණ වැනි) සම්බන්ධයෙන් මුල් අවස්ථාවේදීම නඩු විභාග කරනු ලබන්නේ මෙම අධිකරණය මගිනි. නඩු විභාග විනිසුරුවරයෙකු ඉදිරියේ හෝ ජූරි සභාවක් ඉදිරියේ පැවැත්විය හැකි අතර, මරණීය දණ්ඩනය දක්වා ඕනෑම දඬුවමක් නියම කිරීමේ බලය පවතී.
තවද, අදාළ පළාත තුළ පිහිටි මහෙස්ත්රාත් අධිකරණ මගින් ලබා දෙන තීන්දු සහ නියෝග වලට එරෙහිව ඉදිරිපත් කරනු ලබන අභියාචනා විභාග කිරීමේ සහ ප්රතිශෝධනය කිරීමේ බලය මහාධිකරණය සතුය.
2️⃣. සිවිල් අභියාචනා මහාධිකරණය
මෙම අධිකරණය පිහිටුවා ඇත්තේ දිසා අධිකරණ මගින් ලබා දෙන තීන්දු වලට එරෙහිව ඉදිරිපත් වන සිවිල් අභියාචනා කඩිනමින් විභාග කිරීමේ අරමුණෙනි.
3️⃣ වාණිජ මහාධිකරණය
ව්යාපාරික ලෝකයේ ආරවුල් සඳහා විශේෂිත වූ මෙම අධිකරණය, රුපියල් මිලියන පනහක් (50,000,000.00) හෝ ඊට වැඩි වටිනාකමක් ඇති වාණිජ ගනුදෙනු සහ බුද්ධිමය දේපළ පනත යටතේ ගැනෙන නඩු කටයුතු විභාග කරයි.
දිසා අධිකරණය - සිවිල් ජීවිතයේ ආරවුල් විසඳන මධ්යස්ථානය
රටේ සියලුම ප්රධාන සිවිල් ආරවුල් විභාග කරන මුල් අවස්ථා අධිකරණය වන්නේ දිසා අධිකරණයයි.
දිසා අධිකරණයේ බලතල 👇
1️⃣ඉඩම්, ණය මුදල්, ආදායම්, රිය අනතුරු වන්දි සහ භාරකාරත්වය සම්බන්ධ සියලුම සිවිල් නඩු විභාග කිරීම.
2️⃣ පවුල් අධිකරණ බලය, එනම් දික්කසාද, විවාහ ශුන්ය කිරීම්, දරුවන්ගේ භාරකාරත්වය වැනි වෛවාහක ආරවුල් විභාග කිරීම.
3️⃣ තෙස්තමේන්තු (අන්තිම කැමති පත්ර), බූදල් නඩු සහ වස්තු භංගත්ව නඩු විභාග කිරීම.
4️⃣ බාලවයස්කරුවන්ගේ සහ මානසික සුවය නොමැති පුද්ගලයන්ගේ සහ ඔවුන්ගේ දේපළවල භාරකාරත්වය දැරීම.
මහේස්ත්රාත් අධිකරණය - නීතියේ පළමු දොරටුව
අපරාධ නඩු සම්බන්ධයෙන් නීතිමය ක්රියාමාර්ග ආරම්භ වන ප්රධානතම මුල් අවස්ථා අධිකරණය මෙයයි. පොලීසිය මගින් අත්අඩංගුවට ගනු ලබන සැකකරුවන් ප්රථමයෙන්ම ඉදිරිපත් කරන්නේ මෙම අධිකරණයට වීම හේතුවෙන්, ග්රාමීය ජන ව්යවහාරයේදී මෙය "පොලිස් උසාවිය" ලෙසද හැඳින්වේ.
මහෙස්ත්රාත් අධිකරණයේ බලතල 👇
1️⃣දණ්ඩ නීති සංග්රහය සහ වෙනත් නීති යටතේ බලය පවරා ඇති අපරාධ නඩු විභාග කිරීම.
2️⃣ මහාධිකරණයේ විභාග කළ යුතු බරපතළ වැරදි සම්බන්ධයෙන් ලඝු නොවන (මූලික) විභාග පැවැත්වීම.
3️⃣ සැකකරුවන් අත්අඩංගුවට ගැනීමට සහ සෝදිසි කිරීමට වරෙන්තු නිකුත් කිරීම.
4️⃣ හදිසි මරණ සම්බන්ධයෙන් මරණ පරීක්ෂණ පැවැත්වීම.
5️⃣පොදු පීඩා වැළැක්වීම, පළාත් පාලන ආයතනවල අනුනීති ක්රියාත්මක කිරීම සහ යහපත් පැවැත්ම සඳහා පුද්ගලයන් බැඳුම්කරවලට යටත් කිරීම.
ප්රාථමික අධිකරණය - සීමිත බලතල සහිත විශේෂිත අධිකරණය
ප්රාථමික අධිකරණය යනු ඉතා සීමිත අධිකරණ බලතල සහිත අධිකරණ වර්ගයකි. ශ්රී ලංකාව තුළ 'ප්රාථමික අධිකරණය' යන නමින්ම ස්ථාපිත කර ඇත්තේ ඉතා සුළු අධිකරණ ප්රමාණයකි. එසේ වෙන්වූ ප්රාථමික අධිකරණයක් නොමැති ප්රදේශවල, එහි බලතල ක්රියාත්මක කරනු ලබන්නේ අදාළ මහේස්ත්රාත් අධිකරණය විසිනි. මෙම අධිකරණයේ කාර්ය පටිපාටිය 'ප්රාථමික අධිකරණ නඩු විධාන සංග්රහය' නම් පනත මගින් පාලනය වේ.
ප්රාථමික අධිකරණයේ බලතල 👇
1️⃣ නඩුවට අදාළ වටිනාකම රුපියල් 1,500 නොඉක්මවන නියමිත සිවිල් සහ අපරාධ නඩු විභාග කිරීම.
2️⃣ඉඩම් ආරවුල්, පරවශ්යතා අයිතීන් හේතුවෙන් සාමය කඩවීමට ඉඩ ඇති අවස්ථාවලදී ඒවා විභාග කර නියෝග නිකුත් කිරීම.
✍️ සැකසුම: නීතිඥ නාලින්ද දිසානායක
👨💻 Published by Admins of Law Guide
#LawGuideLK #SriLankanLaw #LegalSystemSL #KnowYourCourts #PublicLegalEducation #LawSL #SriLanka #නීතිය #අධිකරණපද්ධතිය #lawguidelk
